Erken başlangıçlı skolyoz, omurga eğriliğinin 10 yaşından önce başladığı skolyozdur. Ergenlik skolyozundan farkı, omurga ve göğüs kafesinin büyümesinin henüz uzun yıllar sürecek olmasıdır. Bu yüzden tedavide amaç yalnızca eğriliği kontrol altında tutmak değildir; gövdenin ve akciğerlerin gelişimine de alan tanımak gerekir. Bazı çocuklarda düzenli kontrol yeterli olur. Bazılarında seri alçı veya korse uygulanır. İlerleyen eğriliklerde ise büyümeye izin veren cerrahi yöntemler gündeme gelebilir.

Skolyoz çoğunlukla ergenlik döneminde fark edilse de bazı çocuklarda eğrilik bebeklikte ya da okul öncesi yaşlarda ortaya çıkar. Bu yazıda erken başlangıçlı skolyozun nedenlerini, nasıl fark edildiğini, izlem ve tedavi seçeneklerini ve güncel bilimsel verileri sınırlılıklarıyla birlikte anlatıyoruz.

Erken başlangıçlı skolyoz nedir?

Tıp literatüründe erken başlangıçlı skolyoz, 10 yaşından önce başlayan omurga eğriliği olarak tanımlanır [1]. Bu bir hastalık adı değil, bir yaş grubunun adıdır. Altında farklı nedenlere bağlı eğrilikler yer alır:

  • İdiyopatik (nedeni bilinmeyen): Altta yatan bir hastalık bulunmaz. Başlangıç yaşına göre 0–3 yaşta "infantil", 4–9 yaşta "juvenil" skolyoz olarak da adlandırılır.
  • Konjenital (doğuştan): Omurların anne karnında yarım ya da birbirine yapışık gelişmesiyle oluşur. Bu çocuklarda böbrek ve kalp gibi başka organlarda da gelişim farklılıkları olabileceği için bu organlar da kontrol edilir.
  • Nöromüsküler: Serebral palsi, spinal müsküler atrofi, kas hastalıkları ya da omurilik sorunları gibi kas-sinir sistemi hastalıklarına bağlı gelişir.
  • Sendromik: Marfan sendromu, nörofibromatozis ve bazı iskelet displazileri gibi sendromlarla birlikte görülür.

Ergenlikte ortaya çıkan skolyoz hakkında bilgi için idiyopatik skolyoz yazımıza bakabilirsiniz.

Neden ayrı bir önem taşır?

Erken başlangıçlı skolyozu ergenlik skolyozundan ayıran üç nokta vardır:

  1. Büyüme süresi uzundur. Eğriliğin artabileceği yıllar fazladır. Bu nedenle izlem uzun sürer ve kontroller aksatılmamalıdır.
  2. Göğüs kafesi ve akciğerler gelişmektedir. Akciğer gelişimi büyük ölçüde erken çocukluk yıllarında sürer. İlerleyen ve ileri dereceye ulaşan eğrilikler göğüs kafesinin büyümesini kısıtlayarak solunum kapasitesini etkileyebilir.
  3. Erken yaşta omurgayı tamamen sabitlemek istenmez. Ergenlikte yapılan klasik skolyoz ameliyatı (füzyon) omurganın o bölgede büyümesini durdurur. Küçük çocuklarda bu, gövdenin kısa kalmasına ve akciğer gelişiminin kısıtlanmasına yol açabilir. Bu nedenle bu yaş grubunda "büyümeye izin veren" yöntemler tercih edilir.

Belirtiler ve tanı

Küçük çocuklarda skolyoz genellikle ağrı yapmaz. Çoğu zaman aile, banyo ya da giyinme sırasında bir farklılık fark eder ya da çocuk doktoru muayenede saptar. Dikkat edilecek bulgular:

  • Omuzlardan birinin daha yüksek durması
  • Bel boşluklarının asimetrik olması, gövdenin bir yana kayık görünmesi
  • Öne eğildiğinde sırtın bir tarafında tümsek (kaburga kamburu)
  • Bebeklerde yüzüstü yatırıldığında gövdenin bir yana kıvrık durması

Evde yapılabilecek basit gözlem için çocuklarda skolyoz yazımıza göz atabilirsiniz.

Tanı süreci:

  • Muayene: Gövde dengesi, omuz ve bel hizası, öne eğilme testi ve nörolojik muayene yapılır.
  • Röntgen: Tüm omurga röntgeninde eğriliğin derecesi Cobb açısıyla ölçülür. Ölçümün nasıl yapıldığını Cobb açısı yazımızda anlattık.
  • MR: Erken yaşta başlayan eğriliklerde omurilikte eşlik eden bir sorun (ör. omurilik kistleri, Chiari malformasyonu, gergin omurilik) olup olmadığını görmek için çoğu zaman tüm omurga MR'ı istenir.
  • Ek tetkikler: Doğuştan omur bozukluğu olan çocuklarda böbrek ultrasonu ve kalp değerlendirmesi yapılabilir.

İzlem ve ameliyatsız tedavi: Gözlem, seri alçı ve korse

Tedavi kararı çocuğun yaşına, eğriliğin nedenine, derecesine ve kontrollerde artıp artmadığına göre verilir.

Gözlem: Hafif eğriliklerde belirli aralıklarla röntgen kontrolü yapılır. Özellikle bebeklik döneminde başlayan bazı idiyopatik eğrilikler kendiliğinden gerileyebilir. Bu nedenle her eğrilik hemen tedavi gerektirmez.

Seri alçı: Büyümesi hızlı süren küçük çocuklarda ilerleyen idiyopatik eğriliklerde kullanılan bir yöntemdir. Alçı, genel anestezi altında ve omurgayı uzatıp döndürerek düzelten bir teknikle gövdeye uygulanır. Çocuk büyüdükçe alçı belirli aralıklarla yenilenir. Bu yaklaşımın temelinde, büyümenin kendisinin düzeltici bir kuvvet olarak kullanılması fikri vardır [2]. Seri alçı, ameliyatı ileri bir yaşa ertelemek veya bazı çocuklarda gereksiz kılmak amacıyla da uygulanabilir.

Korse: Alçı döneminden sonra ya da daha büyük çocuklarda eğriliği kontrol altında tutmak için kullanılabilir. Korsenin günlük kullanım süresi ve kontrol aralığı her çocuk için ayrı belirlenir. Ayrıntılar için skolyozda korse kullanımı yazımıza bakabilirsiniz.

Doğuştan omur bozukluğuna bağlı eğriliklerde alçı ve korse eğriliğin kaynağını ortadan kaldırmaz. Yine de bazı çocuklarda seri alçı, ameliyatı daha ileri bir yaşa ertelemek amacıyla ilk tedavi olarak uygulanabilir [8]. Bu çocuklarda yakın izlem ve gerektiğinde cerrahi planlama öne çıkar.

Ameliyat gerekirse: Büyümeye izin veren yöntemler

Ameliyatsız yöntemlere rağmen ilerleyen ya da ileri dereceye ulaşan eğriliklerde cerrahi tedavi düşünülür. Bu yaş grubunda amaç, eğriliği düzeltip kontrol altında tutarken omurganın ve göğüs kafesinin büyümesine izin vermektir.

  • Geleneksel growing rod'lar (büyüyen çubuklar): Omurgaya üstten ve alttan tutturulan çubuklar, çocuk büyüdükçe belirli aralıklarla küçük ameliyatlarla uzatılır.
  • Manyetik kontrollü growing rod'lar: Çubuk içinde bir mıknatıs mekanizması vardır. Uzatma işlemi ameliyat yapılmadan, poliklinikte dışarıdan bir cihazla yapılabilir. Böylece tekrarlayan anestezi ve ameliyat sayısı azalabilir.
  • Ağır eğriliklerde hazırlık: Çok ileri derecedeki eğriliklerde ameliyat öncesinde bir süre "halo-gravite traksiyonu" ile omurga yavaş yavaş gerilerek ameliyata hazırlanabilir.
  • Büyüme tamamlanınca: Growing rod tedavisinden sonra, büyüme bittiğinde çoğu çocukta son ameliyat (füzyon) planlanır.
  • Doğuştan omur bozukluklarında: Eğriliğe yol açan yarım omurun küçük yaşta çıkarılması gibi hedefe yönelik ameliyatlar uygulanabilir.

Growing rod tedavisi uzun soluklu bir süreçtir. Çubuk kırılması, vida gevşemesi ya da mekanizmanın beklenen şekilde uzamaması gibi sorunlar ek ameliyat gerektirebilir. Bu nedenle aile, tedavinin başında süreç ve olası ek işlemler hakkında ayrıntılı bilgilendirilir. Ameliyatın zamanlaması hakkında çocuklarda skolyoz ameliyatı ne zaman gereklidir ve skolyoz ameliyatı yaş sınırı yazılarımıza da bakabilirsiniz.

Güncel bilimsel veriler ne diyor?

Türkiye'den 2026'da yayımlanan tek merkezli, geriye dönük bir çalışmada manyetik kontrollü growing rod ile tedavi edilen 55 çocuk incelenmiştir [3]. Ameliyat sırasında ortalama yaş yaklaşık 8'dir. Hastaların büyük kısmında eğrilik nöromüsküler ya da doğuştan nedenlere bağlıdır.

  • Üçüncü yıl verisi olan 40 hastanın yarısında (%50) Cobb açısında 20 derece veya daha fazla düzelme sağlanmıştır.
  • 55 hastanın %16,4'ünde planlanmamış revizyon ameliyatı gerekmiştir.
  • Yazarlar, başarının yalnızca açıdaki düzelmeyle değil, gövde boyundaki artış ve ek ameliyat gereksinimiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca kullandıkları eşik değerlerin hasta açısından anlamlı iyileşmeyi gösterdiği kanıtlanmış ölçütler olmadığını belirtmektedir.

Bu bulgular, growing rod tedavisinin pek çok çocukta eğriliği kontrol altında tutabildiğini, ancak sürecin ek işlemler gerektirebileceğini göstermektedir. Geriye dönük ve tek merkezli çalışmaların sonuçları her hasta için genellenemez.

Bu konudaki bilimsel çalışmalarımız

Prof. Dr. Akif Albayrak, erken başlangıçlı ve doğuştan skolyoz konusunda yayımlanmış çeşitli bilimsel çalışmaların yazarları arasında yer almaktadır:

  • Manyetik kontrollü growing rod'lar ve yaşam kalitesi: Manyetik kontrollü growing rod ile tedavi edilen erken başlangıçlı skolyozlu çocuklarda yaşam kalitesinin erken dönem sonuçlarını inceleyen çalışma [4].
  • Büyümeye izin veren cerrahinin boy gelişimine etkisi: Distraksiyon temelli growing rod sistemleriyle tedavi edilen 17 erken başlangıçlı skolyoz hastasında, en az 2 yıllık izlemde omurga büyümesinin değerlendirildiği çalışma [5].
  • Doğuştan skolyozda genişletilebilir kaburga protezi: Doğuştan skolyozda kaburgaya tutturulan ve büyüdükçe uzatılan titanyum protezin (VEPTR) büyüme üzerine etkisini inceleyen çalışma [6].
  • Skolyoza eşlik eden doğuştan kalp anomalileri: Skolyozlu çocuklarda doğuştan kalp anomalilerinin sıklığını inceleyen geriye dönük çalışma [7]. Bu tür çalışmalar, doğuştan omurga bozukluğu olan çocuklarda kalp değerlendirmesinin neden önerildiğini açıklar.
  • Doğuştan skolyozda seri alçı: Doğuştan skolyozda ilk tedavi olarak uygulanan seri alçılamanın fonksiyonel ve radyolojik sonuçlarını değerlendiren çalışma [8].
  • Büyümeye izin veren cerrahide omuz dengesi: Erken başlangıçlı skolyozda farklı büyüme yönlendirici cerrahi tekniklerin omuz dengesine etkisini karşılaştıran çalışma [9].
  • Omurilik içi sorunlarla birlikte görülen ağır deformiteler: Omurilik içi patolojilerin eşlik ettiği ağır omurga deformitelerinde cerrahi yaklaşımları ele alan çalışma [10] ve skolyozlu hastalarda boyun omurgasına eşlik eden sorunları inceleyen çalışma [11]. Bu çalışmalar, erken yaşta başlayan eğriliklerde tüm omurga MR'ının neden önemli olduğunu gösterir.

Tedavi süreci ve aileler için takip önerileri

  • Kontrolleri aksatmayın. Erken başlangıçlı skolyozda eğrilik özellikle hızlı büyüme dönemlerinde artabilir. Önerilen kontrol aralığına uymak, gerektiğinde tedaviye zamanında başlamayı sağlar.
  • Alçı ve korse döneminde cilde dikkat edin. Kenarlarda kızarıklık, yara veya çocuğun nefes almakta zorlanması gibi durumları ekibinizle paylaşın.
  • Çocuğun günlük yaşamı sürsün. Çoğu çocuk alçı, korse ya da growing rod tedavisi sırasında okula ve oyuna devam eder. Hangi sporların uygun olduğunu hekiminizle konuşun. Ameliyat sonrası süreç için okula dönüş yazımıza bakabilirsiniz.
  • Ekip çalışması önemlidir. Nöromüsküler ve sendromik eğriliklerde çocuk nörolojisi, göğüs hastalıkları, fizyoterapi ve anestezi ekipleriyle birlikte planlama yapılır.

Genel bilgi için Skolyoz sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Erken başlangıçlı skolyoz ile ergenlik skolyozu arasındaki fark nedir? Temel fark başlangıç yaşıdır: erken başlangıçlı skolyoz 10 yaşından önce başlar. Büyüme süresi daha uzun olduğu için izlem daha uzun sürer ve tedavi seçimi gövde ile akciğer gelişimi gözetilerek yapılır.

Her erken başlangıçlı skolyoz tedavi gerektirir mi? Hayır. Bazı eğrilikler düzenli kontrollerle izlenir; bebeklikte başlayan bazı idiyopatik eğrilikler kendiliğinden gerileyebilir. Tedavi kararı eğriliğin nedeni, derecesi ve ilerleme hızına göre verilir.

Seri alçı tedavisi nasıl yapılır? Alçı genel anestezi altında, omurgayı uzatıp döndürerek düzelten bir teknikle gövdeye uygulanır ve çocuk büyüdükçe belirli aralıklarla yenilenir. Amaç, büyümeden yararlanarak eğriliği azaltmak veya ameliyatı ileri bir yaşa ertelemektir.

Growing rod tedavisi nedir? Omurgayı tamamen sabitlemeden eğriliği kontrol altında tutmayı ve büyümeye alan tanımayı amaçlayan bir yöntemdir. Manyetik kontrollü çubuklarda uzatma işlemi ameliyat yapılmadan, poliklinikte dışarıdan bir cihazla yapılabilir. Süreç boyunca ek ameliyat gerekebileceği bilinmelidir.

Çocuğumda eğrilik fark edersem ne yapmalıyım? Omuz veya bel hizasında asimetri, öne eğilmede sırtta tümsek gibi bulgular fark ederseniz bir ortopedi ve travmatoloji uzmanına veya omurga cerrahına başvurmanız önerilir. Değerlendirme muayene ve ayakta çekilen tüm omurga röntgeniyle yapılır.

Kaynaklar

  1. Latalski M, Fatyga M, Sowa I, et al. Complications in growth-friendly spinal surgeries for early-onset scoliosis: Literature review. World J Orthop. 2021;12(8):584-603. doi: 10.5312/wjo.v12.i8.584
  2. Mehta MH. Growth as a corrective force in the early treatment of progressive infantile scoliosis. J Bone Joint Surg Br. 2005;87(9):1237-1247. doi: 10.1302/0301-620X.87B9.16151
  3. Unsal Y, Cetinkaya K, Kulak R, et al. Longitudinal Radiographic Outcomes and Revision Burden After Magnetically Controlled Growing Rod Treatment for Early-Onset Scoliosis. J Clin Med. 2026;15(20):8049. doi: 10.3390/jcm15208049
  4. Oral I, Sahin Y, Mert M, Oner A, Kargin D, Albayrak A, et al. Quality of Life Among Patients with Early-Onset Scoliosis Treated with Magnetically Controlled Growing Rods – Early-Term Results. World Neurosurg. 2021;155:e522-e528. doi: 10.1016/j.wneu.2021.08.096
  5. Balioğlu MB, Atıcı Y, Albayrak A, et al. The effect of distraction-based growth-friendly spinal instrumentation on growth in early-onset scoliosis. Acta Orthop Belg. 2016;82:715-722. PMID: 29182111
  6. Balioglu MB, Albayrak A, Akman YE, et al. The effect of vertical expandable prosthetic titanium rib on growth in congenital scoliosis. J Craniovertebr Junction Spine. 2015;6(4):200. doi: 10.4103/0974-8237.167882
  7. Bozcali E, Ucpunar H, Sevencan A, Balioglu MB, Albayrak A, Polat V. A Retrospective Study of Congenital Cardiac Abnormality Associated with Scoliosis. Asian Spine J. 2016;10(2):226. doi: 10.4184/asj.2016.10.2.226
  8. Erdoğan S, Ünkar EA, Kargın D, Çolak A, Albayrak A. Konjenital Skolyozun İlk Tedavisi Olarak Seri Alçılama Tekniğinin Fonksiyonel ve Radyolojik Sonuçlarının Değerlendirilmesi. İstanbul Med J. 2020.
  9. Atici Y, Balioglu MB, Akman YE, Albayrak A, Kargin D, et al. Comparative Analysis of Shoulder Balance through Growth Guidance Techniques in the Surgical Treatment of Early-onset Scoliosis. J Spine. 2014;4:201.
  10. Balioglu MB, Kargin D, Albayrak A, Atici Y, Oner A, et al. Surgical Treatment Approaches in Severe Spinal Deformities Associated with Intraspinal Pathologies. J Spine. 2018;7:417.
  11. Balioğlu MB, Albayrak A, Atıcı Y, et al. Scoliosis-associated cervical spine pathologies. Spine Deform. 2014;2(2):131-142. doi: 10.1016/j.jspd.2013.11.001

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurunuz.

Prof. Dr. Akif Albayrak — Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı, Omurga Cerrahı, İstanbul Ataşehir