Skolyoz Derecesi Nasıl Ölçülür? Cobb Açısı Nedir?

Skolyoz Derecesi Nasıl Ölçülür? Cobb Açısı Ne Anlama Gelir?

"Skolyozunuz var" cümlesinin ardından aklınıza gelen ilk soru muhtemelen şu olur: "Ne kadar?" Bu sorunun cevabı, yani skolyozun derecesi, tedavi sürecinin tamamını belirleyen en kritik parametredir. Hangi hastanın izleneceği, kime korse takılacağı, kimin ameliyata alınacağı — tüm bu kararlar büyük ölçüde o sayıya dayanır.

Bu sayıyı elde etmek için dünya genelinde kullanılan yöntemin adı Cobb açısı ölçümüdür. Hem ailelerden hem hastalardan çok sık duyduğum bir soru olduğu için, bu yazıda Cobb açısını adım adım, teknik olmayan bir dille anlatmak istedim.

Skolyoz Nasıl Tespit Edilir? İlk Adım: Fizik Muayene

Skolyoz tanısı röntgenle kesinleşse de her şey gözlemle başlar. Muayenemde önce hastayı ayakta değerlendiririm: omuzların simetrik olup olmadığı, bir kürek kemiğinin diğerinden daha belirgin çıkıp çıkmadığı, bel çukurlarının dengeli durumu, kalçaların yükseklik eşitliği. Bu asimetriler, omurganın altında yatan eğriliğin dışarıya yansımasıdır.

Ardından hastalardan belden öne doğru eğilmelerini istiyorum. Buna Adam’ın Öne Eğilme Testi deniyor. Hasta öne eğildiğinde, eğer skolyoz varsa sırtın bir tarafında — genellikle göğüs ya da bel bölgesinde — diğer tarafa kıyasla belirgin bir kabarıklık veya çöküntü oluşur. Bu bulgulara hörgüç,hump ya da kaburga çıkıntısı deniyor. Yapısal skolyozda omurgada aynı zamanda rotasyon olduğu için bu kabarıklık öne eğilme sırasında ortadan kalkmaz hatta daha belirginleşirken; duruşa bağlı postüral eğriliklerde ise eğilince düzelir. Bu fark, doğru tanı için bize önemli bir ipucu verir.

Fizik muayeneye nörolojik değerlendirme de eşlik eder: kas gücü, refleksler ve duyu kontrolü. Bunlar, eğriliğin altında sinir veya kas kaynaklı bir sorun olup olmadığını anlamak için gereklidir.

Skolyoz Röntgeni: Görüntüleme Nasıl Yapılır?

Fizik muayenede skolyoz şüphesi oluştuğunda, tanıyı kesinleştirmek ve eğriliği ölçmek için skolyoz grafileri çekilir. Bu röntgen, standart bir bel ya da sırt grafisinden farklıdır; boyundan kalçaya kadar tüm omurgayı tek bir film üzerinde gösterecek biçimde, özel uzun kasetli bir cihazla ve hastanın ayakta durduğu pozisyonda alınır. Ayakta çekim kritiktir; çünkü yerçekimi altında omurganın gerçek yük taşıma durumu görülebilir. Yatarak çektirdiğimiz filmler ise omurganın esnekliğine baktığımız sağ ve sol eğilme (bending) grafileridir ve genellikle cerrahi veya korse öncesi çektiririz sadece.

Genellikle hem arka-ön (postero-anterior) hem de yan (lateral) çekim yapılır. Takip filmlerinde çoğunlukla arka-ön çekim yeterlidir. Filmler sık sık çekilmez; çünkü tüm gövde radyasyona maruz kalır. Bu nedenle çekim sırasında özellikle çocuklarda meme dokusu ve üreme organlarının kurşun önlüklerle korunması önemlidir. Özel durum olmadıkça kontrol aralığı 6 aydan kısa tutulmaz.

Eğrilik tipik değilse, ağrı şikayeti eşlik ediyorsa ya da nörolojik bulgular varsa MR ve BT görüntüleme eklenebilir. 40 dereceyi aşan ağır eğriliklerde ise omurga yapısını daha ayrıntılı incelemek için bilgisayarlı tomografi istenebilir.

Cobb Açısı Nedir ve Nasıl Ölçülür?

Cobb açısı, skolyoz ölçümünde dünyada kabul görmüş altın standarttır. Amerikalı ortopedist John Robert Cobb tarafından tanımlanmış bu yöntem, onlarca yıldır skolyozun hem tanısında hem de izlenmesinde temel referans noktasıdır.

Ölçüm şu şekilde yapılır: Röntgen filmi üzerinde omurganın eğrilmeye başladığı en üst omur ile eğriliğin sona erdiği en alt omur belirlenir. Bu iki omura "uç omurlar" denir. Üst ucun üst plağına ve alt ucun alt plağına birer çizgi çizilir. Ardından bu iki çizgiye dik olan hatlar oluşturulur. Bu iki dik hattın kesiştiği nokta, Cobb açısını verir. Açı ne kadar büyükse eğrilik o kadar şiddetlidir.

Birden fazla eğriliği olan hastalarda — ki S şeklindeki skolyozlarda bu sıkça görülür — her eğrilik için ayrı ayrı Cobb açısı ölçülür. Derecesi büyük olan ana eğriliğe "majör", küçük olana ise "minör" eğrilik denir.

Bir nüansı da paylaşmak istiyorum: Cobb açısı mükemmel bir ölçüm değildir. Hastanın tam düz durmaması, filmin çekilme açısındaki küçük farklılıklar ya da ölçüm yapan kişiler arasındaki değerlendirme farkları nedeniyle 5 ila 10 derecelik hata payı olabilir. Bu nedenle özellikle sınır değerlerde tek bir filme değil, zaman içindeki eğilime bakılarak karar verilir. Progresyonun değerlendirilmesi için bir önceki ve son grafiler aynı anda aynı kişi tarafından aynı seviyelerden ölçülerek hatalı ölçüm ihtimali azaltılmış olur.

Kaç Derece Ne Anlama Gelir?

Cobb açısı, tedavi kararlarını doğrudan şekillendirir. Genel tabloya bakacak olursak:

Derece Tek Başına Yeterli mi?

Hayır — ve bu noktayı özellikle vurgulamak istiyorum. Cobb açısı temel rehberimizdir ama tek belirleyici değildir. Tedavi kararı verirken her zaman şu faktörleri bir arada değerlendiririm:

Kısacası aynı Cobb açısına sahip iki hasta, yaşı, büyüme durumu ve eğrilik özellikleri nedeniyle birbirinden tamamen farklı bir tedavi yolu izleyebilir. Bu yüzden "internette 35 derece için şu yapılır" yazan her bilgi, sizin özel durumunuzu yansıtmayabilir.

Kontroller Ne Zaman, Kaç Yılda Bir?

Skolyoz bir kez teşhis konulunca bir süreç başlar; özellikle büyüme çağındaki çocuklarda düzenli takip zorunludur. Çünkü eğrilik, hızlı boy uzaması dönemlerinde beklenmedik biçimde ilerleyebilir.

Genel yaklaşım şöyledir: eğriliği henüz hafif olan ya da yeni tanı almış çocuklarda 6 aylık aralıklarla kontrol önerilir. Eğer iki izlem döneminde eğrilik stabil kalmışsa kontrol aralığı 12 aya çıkarılabilir. Büyüme tamamlandıktan sonra — kızlarda 16-17, erkeklerde 21-22 yaş civarı — yıllık ya da birkaç yılda bir kontrol çoğu durumda yeterlidir. Ancak herhangi bir yeni şikayet gelişirse kontrol aralığına bakılmaksızın başvurulması gerekir.

Radyasyona gereksiz maruziyet nedeniyle sık film çekilmesinden kaçınılır. Bu konuda hem ailelere hem hastalara şunu söylerim: filmin zamanını hekiminiz belirler; gereksiz erken kontrollerden daha çok zararı olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Prof. Dr. Akif Albayrak — Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı