Skolyoz Nedir ve Türleri Nelerdir?

Skolyoz, omurganın yalnızca yana doğru eğilmesinden ibaret değildir; omurlar aynı zamanda kendi ekseni etrafında döner ve gövdeyi üç boyutlu olarak bozan bir durumdur. Bu, vücudun hassas olarak dengede olan yük dağılımını değiştirir, kas dengesini bozar ve ileri eğriliklerde zamanla akciğer–kalp gibi hayati organlarda kapasite düşüklüğüne yol açabilir. Ergenlik çağında büyüme atakları, eğriliğin beklenenden hızlı ilerlemesine sebep olurken erişkin ve ileri yaşta dejeneratif disk hastalıkları tabloyu ağırlaştırır. Tanı genellikle röntgende bir omurga uzmanı tarafından Cobb açısı ölçülerek konur; ön arka röntgende 10 derecenin üzeri skolyoz olarak adlandırılır. Klinik yansıması hafif duruş bozukluğundan, omuz ve bel seviye farkına veya ciddi solunum kısıtlılığına ve buna bağlı hareket kapasitesi azalmasına kadar geniş bir yelpazede değişir ve tedavi planı, skolyozun altında yatan tipe göre özelleştirilir.

  1. İdiyopatik Skolyoz
    Nedeni kesin saptanamayan eğriliklere verilen isimdir; genellikle ergenlik döneminde ve kızlarda hızlı büyüme döneminde en sık tespit edilir.
     
  2. Konjenital Skolyoz
    Hemivertebra veya blok vertebra gibi doğuştan kemik kusurlarına bağlı gelişen; erken müdahale gerektirebilen skolyoz tipidir.
     
  3. Nöromüsküler Skolyoz
    Serepral Palsi, Duchen Muskuler Distrofi gibi kas veya sinir hastalıklarının sekonder etkisiyle gelişir; yürüme, oturma dengesi ve akciğer fonksiyonunu belirgin etkiler.

 

Skolyoz Belirtileri ve Tanı Süreci

Hastalar genellikle “duruş bozukluğu” şikâyetiyle değil, ailenin fark ettiği omuz asimetrisi, kıyafetlerde vücuda oturmama veya bel hattındaki düzgünlüğün kaybı veya herhangi başka bir sebeple çekilen akciğer ve bel röntgenlerinde tesadüfen fark edilerek hekime yönlendirilir. Erken evrede ağrı olmayabilir; ancak eğrilik arttıkça sırt ve bel ağrısı, omurga hareket kısıtlılığı, nefes darlığı ve uzun yürüyüşlerde yorgunluk hissi belirginleşir. Fizik muayenede öne eğilme testiyle (Adam’s bending test) omurganın rotasyonuna bağlı kaburga kamburluğu (rib hump) bariz gözlenir; bu, eğriliğin rotasyon bileşeni hakkında ipucu verir. Skolyoz röntgenleri omurganın tüm uzunluğunu tek kaset üzerinde gösterir ve Cobb açısı, denge hatları, pelvik tilt gibi parametrelerin bir arada hesaplanmasını ve birbiri ile olan ilişkisini değerlendirmeyi sağlar. Büyüme potansiyeli yüksek çocuklarda Risser işareti (Leğen kemiği büyüme çekirdeği) ve sol el-el bileği grafileri (Sanders Sınıflaması) ile kalan büyüme tahmini yapılır (Kemik yaşı tayini); MR, Doppler USG ve BT görüntüleme ise şüpheli sinir sistemi, iç organ anomalilerinin dışlanması ve kemik yapının net incelenmesi için hekim tarafından istenir.

  1. Fizik Muayene
    Adam testi, omuz–kalça hizası kontrolü, ayakta postür analizi yapılır.
     
  2. Görüntüleme
    Ayakta tam boy ön-arka ve yan omurga röntgeni ile Cobb açısı ve rotasyon ölçümlenir.
     
  3. Ek İncelemeler
    MR ile omurilik ve beyin sapı patolojileri taranır; büyüme evresi Risser ve Sanders ile değerlendirilir. Eşlik eden iç organ anomalileri için USG, kemik yapının net değerlendirilmesi için BT istenebilir.

Skolyozun Dereceleri ve Tedavi Seçenekleri

Tedavide amaç, eğriliğin ilerlemesini önlemek, kozmetik kaygıları azaltmak ve akciğer–kalp fonksiyonlarını korumaktır. Hafif dereceli eğrilikler fiziksel aktiviteler ve postür egzersizleriyle 6-12 aylık periyotlarla skolyoz grafisi çekilerek yakın takipte tutulurken, orta dereceli eğriliklerde büyümesi devam eden hastalara korse tedavisine schrot fiziktedavi egzersizleri eklenir. Korse, eğri büyüyen bir fidanın yanına dikilip iple bağlanan sopa gibi gövdeyi üç boyutlu sıkıştırarak eğriliğin günlük yaşamda ilerlemesini yavaşlatır ve çocuğun korse içinde düzgün büyümesini amaçlar; başarı için günde en az 20-22 saat kesintisiz kullanım gerekir. Eğrilik 40–45 dereceyi aşıp hızla artmaya başlarsa veya ciddi kozmetik–fonksiyonel sorun oluşturursa cerrahi değerlendirme gündeme gelir. Erişkin hastalarda gördüğümüz dejeneratif disk hastalığına bağlı skolyozlarda, kozmetik sebeplerden ziyade ağrı ve hareket kısıtlılığı nedeniyle daha erken cerrahi planlanabilir.

  1. Hafif Derece (< 20°) – Düzenli muayene + röntgen takipleri; ev egzersizleri ve postür eğitimi uygulanır.
  2. Orta Derece (20–40°) – Büyümesi süren hastada 3-D korse + Schroth egzersizleri tedavinin temelini oluşturur.
  3. Şiddetli Derece (> 40°) – Hızlı progresyon, solunum kısıtlanması veya estetik kaygı durumunda cerrahi düzeltme planlanır.

Skolyoz Ameliyatı Ne Zaman Gereklidir?

Cerrahi kararı yalnızca Cobb açısına bakılarak verilmez; eğriliğin ilerleme hızı, hastanın fonksiyonel kapasitesi, psikososyal etkilenimi ve hızlı büyüme potansiyeli birlikte değerlendirilir. Hızlı ilerleyen skolyoz, altı ayda beş dereceyi aşan artış gözlendiğinde bu eğriliğin dengesinin bozulduğunu ve artık daha hızlı ilerleyeceğini gösterir buda omurga dengesini bozarak kalıcı deformiteye yol açar. Fonksiyonel bozulma, uzun süreli oturma veya yürüyüşte ağrı, yorgunluk, boyun kısalması ve nefes darlığı olarak kendini gösterir. Ergenlik döneminde belirgin gövde asimetrisi, özgüven kaybı ve sosyal izolasyona neden olabilir. Adölesan bireyin hem okul hemde sosyal alanda başarısının ve mutluluğunun azalmasına sebep olur. Bu çok yönlü etkiler cerrahinin zamanlamasını belirler; zira doğru zamanda yapılan müdahale ileride daha büyük deformitelere bağlı gelişecek daha büyük sorunları ve zorlu ameliyatları önler.

  1. Hızlı İlerleme – Altı ayda ≥ 5° artış kaydedildiğinde cerrahi değerlendirme önerilir.
  2. Fonksiyonel Bozulma – Dik duruş dengesinde kayıp, inatçı sırt-bel ağrısı, akciğer kapasitesinde azalma mevcutsa ameliyat planlanır.
  3. Kozmetik–Psikososyal Baskı – Özellikle ergen hastada belirgin asimetri özgüveni zedeliyorsa cerrahi düşünülür.
  4. Korse ve Egzersiz Tedavisinde Başarısızlık – 6-12 aylık korse ve düzenli schrot fiziktedaviye rağmen ilerleme gösteren eğriliklerde cerrahi tedavi düşünülmelidir.

Skolyoz Ameliyat Yöntemleri Nelerdir?

Skolyoz cerrahisi omurgayı üç boyutta düzeltmeyi ve kalıcı stabilite sağlamayı hedefler. Posterior spinal füzyon, modern poliaksiyel- pedikül vidaları ve anatomik eğim verilen kobalt - titanyum rodlarla son 30 yıldır en yaygın ve başarılı olarak uygulanan yöntemdir; eğrilik, omurları kademeli olarak derote ve translase ederek hizalayan vida-çubukl desteğiyle düzeltilir, ardından oto-kemik greftiyle birbirine kaynatılır (Füzyon). Son yıllarda Torasik ve torakolomber bazı eğriliklerde videotorakoskopik anterior füzyon daha küçük kesilerle yapılır. Büyümesi süren çocuklarda vertebral body tethering (VBT) tekniği, omurga esnekliğini korurken eğriliği büyüme yönlendirmesiyle yavaşça düzeltmeyi amaçlar fakat son 5 yıllık vaka serilerinde %30’la %50 oranında ip kopması rapor edildiği için bu yeni yöntemin tercih edilme oranı popülerliğini kaybetmiştir.

  1. Posterior Spinal Füzyon – Segmental pedikül vidaları + rodlarla düzeltme ve füzyon sağlanır.
  2. Anterior Torakoskopik Füzyon – Küçük kesilerle torasik eğrilik düzeltmesi.
  3. Vertebral Body Tethering (VBT) – Büyümekte olan hastada füzyonsuz yöntem; omurga esnekliği korunur.
  4. Büyüme dostu cerrahi seçenekler – 10 yaş altı çocuklarda uygulanan Manyetik rod, Schilla ve Growing rod gibi cerrahi tedavi seçenekleridir.

Ameliyat Öncesi Hazırlık Süreci

Cerrahi başarı yalnızca ameliyathanede değil, hazırlık aşamasında da belirlenir. Hastadan tam kan sayımı, elektrolitler, pıhtılaşma testleri, EKG ve akciğer fonksiyon testi istenir. D vitamini ve kalsiyum eksikliği saptanırsa takviye yapılır; düşük kemik yoğunluğu tespit edilirse osteoporoz tedavisi başlatılır. Beslenme uzmanı, yüksek proteinli diyet önererek yara iyileşmesini hızlandırır. Anestezi öncesi dönemde başlanan solunum fizyoterapisi, ameliyat sonrası akciğer komplikasyonlarını azaltmak için derin nefes ve öksürük egzersizleri başlanır. Psikolojik danışmanlık, özellikle çocuk-ergen hastalarda kaygıyı azaltır ve post-operatif uyumu artırır.

  1. Laboratuvar Testleri – Tam kan, elektrolit, pıhtı profili, D vitamini düzeyi incelenir.
  2. Görüntüleme–Yoğunluk Ölçümü – Tam omurga grafisi ile planlama; düşük kemik yoğunluğunda osteoporoz tedavisi başlanır.
  3. Multidisipliner Destek – Beslenme, solunum fizyoterapisi ve psikolojik hazırlık süreci yürütülür.

Skolyoz Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Operasyon genel anestezi altında, nöromonitorizasyon desteğiyle sinir güvenliği sağlanarak gerçekleştirilir. Hasta yüzüstü pozisyona alınır ve omurga, navigasyon veya floroskopi yardımıyla haritalandırılır seviyeler cilt üzerinden topografik olarak işaretlenir. Daha öncesinde füzyona dahil edilmesi planlanan seviyeler cerrahi olarak açıldıktan sonra, sağ ve sol olarak poliaksiyel pedikül vidaları omurlara yerleştirildikten sonra. Kobalt- titanyum rodlar anatomik eğimleri elle verildikten sonra pedikül vidalarına gevşek olarak takılır; sonrasında skolyozu düzeltici manevralar sırası ile global rod derotasyonu, kademeli segmenter derotasyon ve konveks taraf kompresyon ve son olarak konkav taraf distraksiyon yapılarak bu manevralarla hem eğrilik açısını düzeltir hem de rotasyonu giderilmiş olur. Ardından lamina ve faset eklemlerine dekortikasyon yapılarak oto-kemik grefti serpilir; bu sayede omurlar arasında biyolojik füzyon başlatılır. Ameliyat boyunca ve sonunda Nöromoniterizasyon sistemi ile sinirlerin cerrahi düzeltmeye verdiği yanıtlar sürekli kontrol edilerek felç veya güç kaybının önüne geçilmiş olur. Yıkamayı takiben cerrahi alan steril kapanır ve aspiratif drenaj tüpleri yerleştirilir. Ortalama cerrahi süresi günümüz şartlarında eğriliğin uzunluğuna göre 2-4 saat arasında değişir.

  1. Pozisyonlama–Navigasyon-Enstrumentasyon – Yüzüstü pozisyon + skopi ile seviye belirleme ve doğru vida yerleşimi sağlanır.
  2. Vida-Rod Sistemi ile Korreksiyon – Titanyum veya kobalt-krom rodlar ile üç boyutlu düzeltme manevraları yapılır.
  3. Füzyon ve Kapanış – Dekortikasyon faset rezeksiyonu, oto-kemik grefti yerleştirilir, kanama ve Nöromonitor kontrolü yapılarak kapatma uygulanır.

Skolyoz Ameliyatı Riskleri ve Komplikasyonları

Her büyük cerrahi girişimde olduğu gibi Skolyoz ameliyatında da riskler mevcuttur; ancak modern teknikler bu oranları kayda değer biçimde düşürür. Yüzeyel ve derin enfeksiyon oranı %2–3 civarında seyreder ve profilaktik antibiyotik protokolüyle yönetilir. Pseudartroz yani kemik kaynamama sorunu, yetersiz beslenme veya sigara kullanımı gibi faktörlerle artabilir; bunun için hastaya sigara bırakma ve kalsiyum-protein destek programı önerilir. Nörolojik yaralanma riski, intra-operatif nöromonitorizasyon sayesinde %1’in altına iner. Uzun segment füzyonlarda kan kaybı ve pulmoner komplikasyon riski artar; bu nedenle yeterli kan ürünü temini/nakli ve erken solunum fizyoterapisi kullanılır.

  1. Enfeksiyon – Profilaktik antibiyotik ve steril teknikle risk düşürülür.
  2. Pseudartroz – Düzenli kontroller ve sigara bırakma programı önerilir.
  3. Sinir Yaralanması – Nöromonitorizasyonla sinyal değişikliği anında müdahale edilir.
  4. Kan Kaybı–Pulmoner Sorunlar – Hücre kazanım sistemi + erken mobilizasyon ile azaltılır.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci

İyileşme; erken mobilizasyon, ağrı yönetimi, beslenme ve fizik tedavi olmak üzere dört ayağa dayanır. İlk 24 saatte oda içinde yürütülen hasta, yattığı yerde kalf hareketleri ile baldırdan kanı pompalama egzersizleriyle derin ven trombozu riskini düşürür. Ağrı, PCA pompaları ve epidural kateterlerle kontrollü şekilde yönetilir; böylece ağrısız erken hareket kolaylaşır. İlk hafta, yara iyileşmesini destekleyen yüksek proteinli beslenme ve yeterli bol hidrasyon önem taşır. İlk hafta Japon selamı (öne eğilip doğrulma) ve destekli yarım squat hareketleri ile hastanın antigravite kas grupları yeniden güçlendirilir. Gövde boyu bir anda 5-7 cm arası uzayan hastada rölatif olarak sırt adalelerinde kısalık gelişir bu egzersizlerle boyları yeniden uzatılmış olur. Altıncı haftada yumuşak dokuların güçlenmesiyle fizyoterapist eşliğinde core egzersizlerine başlanır. Üçüncü aydan itibaren yüzme, düz koşu ve sabit bisiklet gibi düşük darbeli sporlar eklenir; temaslı sporlara dönüş genellikle 12. aydan sonra mümkündür.

  1. 0–3 Gün – Ayağa kalkma, oda içinde yürüyüş, solunum egzersizleri başlatılır.
  2. 3–6 Hafta – Hafif ev aktiviteleri yapılır; 90 derece önce eğilme ve destekli squat egzersizleri.
  3. 6–12 Hafta – Core kaslarını güçlendiren fizyoterapi programı uygulanır.
  4. 3–12 Ay – Yüzme, pilates, eliptik bisiklet, düz koşu gibi düşük darbe sporları eklenir; temaslı sporlara 12. ay sonrası dönülür.

Skolyoz Ameliyatından Sonra Yaşam

Başarılı bir skolyoz cerrahisi sonrasında boy uzar, omurganın dengelenmesiyle dik duruş yeniden kazanılır, kronik ağrı geriler. Hastaların çoğu 3 ay sonra okula, ameliyatın ilk 6 ayı içinde normal akademik veya iş hayatına tam olarak döner. Postür egzersizleri, her gün 10–15 dakikalık basit germe rutinleri şeklinde sürdürülürse omurga çevresi kaslar yeniden normal uzunluğuna ulaşır ve güçlenir. Uzun dönemde bel-sırt ağrısı riskini azaltır. Yıllık kontrol grafileri, implant stabilitesini ve omurga dengesini ve füzyonu takip etmeye yarar. Füzyon tamamlandıktan sonra (genellikle 12. ay) hamile kalmak isteyen kadınların büyük kısmı normal gebelik süreci geçirir.

  1. Postür Egzersizleri – Günlük germe-esneme rutinleri omurga sağlığını korur.
  2. Uyumlu Sporlar – Yüzme, pilates, eliptik bisiklet uzun vadede önerilir.
  3. Yıllık Röntgen Takibi – İmplant stabilitesi ve füzyon kontrol edilir.
  4. Gebelik ve Skolyoz – Füzyon tamamlandıktan sonra çoğu hasta normal gebelik süreci yaşar.

Ameliyatsız Skolyoz Tedavileri Nelerdir?

  • Korse Kullanımı – Günde 20–22 saat takıldığında eğriliğin ilerlemesi yavaşlatılır.
  • Schroth / SEAS Egzersizleri – Rotasyonel solunum teknikleri kullanarak omurga çevresi kasları dengeler ve postürü iyileştirir.
  • Pilates & Yoga – Ağrı gibi semptomların kontrolü ve esneklik artışı sağlar.

Skolyoz Ameliyatı Hakkında En Sık Sorulan 10 Soru ve Yanıtı

  1. 1. Skolyoz ameliyatına gerçekten ihtiyacım var mı, başka seçenek kalmadı mı?
    Cerrahi ancak eğrilik 40–45 derecenin üzerine çıkmış, son 6–12 ayda hızla ilerlemiş veya solunum–duruş bozukluğu belirginleşmişse ve ameliyat dışı tedavilerden fayda görmemişseniz önerilir. Hafif‐orta dereceli eğriliklerde ise korse, Schroth egzersizleri ve düzenli takip hâlâ birer seçenektir. Dolayısıyla ameliyat kararı; Cobb açısı, progresyon hızı, yaş, büyüme potansiyeli ve yaşam kalitesi üzerinde oluşturduğu etki bir arada değerlendirildiğinde verilir.

  2. 2. Ameliyat öncesi ne kadar sürede hazırlık yapılır ve hangi testler istenir?
    Hazırlık genellikle 3–4 gün içinde tamamlanır. Tam kan sayımı, biyokimya, pıhtı testleri, EKG, akciğer fonksiyon testi, tam omurga röntgeni ve gerekirse MR istenir. D vitamini ve kemik yoğunluğu ölçülür; eksiklik varsa takviye düzenlenir. Anestezi değerlendirmesi ve solunum fizyoterapisi eğitimi de sürece dâhildir.

  3. 3. Ameliyat sırasında felç kalma ihtimali var mı?
    Modern cerrahi, nöromonitorizasyon ile omurilik ve sinir köklerinin elektriksel aktivitesini gerçek zamanlı izleyerek çalışır. Sinyal değişikliği olduğunda cerrah anında müdahale eder. Bu sayede ciddi nörolojik hasar riski %1’in altına düşmüş durumdadır.

  4. 4. Skolyoz ameliyatı ne kadar sürer ve kaç gün hastanede kalınır?
    Cerrahi süresi eğriliğin uzunluğuna göre 2–4 saat arasında değişir. Hastanede kalış genellikle 4–6 gündür. İlk 24 saatte ayağa kalkılır; taburcu olmadan önce merdiven inip çıkacak ve temel kişisel bakımı bağımsız yapacak seviyeye gelinir.

  5. 5. Ameliyat sonrası ağrı kontrolü nasıl sağlanır?
    İlk 48 saatte hasta kontrollü analjezi pompası (PCA), epidural kateter veya intravenöz ağrı kesiciler kullanılır. Taburculuğa kadar ağızdan alınan ilaçlara geçilir. Erken mobilizasyon ve solunum egzersizleri, ağrının daha hızlı azalmasına katkı sağlar.

  6. 6. Ameliyattan sonra ne kadar sürede okula/işe dönebilirim?
    Masa başı veya hafif fiziksel işler genellikle 6–8 hafta sonra sürdürülür. Daha aktif işler için 3–4 ay, ağır kaldırma gerektiren meslekler için 6–12 ay beklenmesi önerilir. Hekim kontrolü ve röntgenle füzyon süreci doğrulanmadan tam yük bindiren faaliyetlere başlanmaz.

  7. 7. Skolyoz ameliyatı boyumu uzatır mı?
    Eğriliğin açısına ve rotasyonuna bağlı olarak omurga “S” veya “C” şeklinde kısalmıştır. Cerrahi düzeltme, omurgayı dikleştirirken 2–5 cm’ye kadar boy artışı sağlayabilir. İyileşme döneminde disk aralıkları da hafif açılırsa ek 0,5–1 cm kazanım mümkündür.

  8. 8. Metal implantlar ömür boyu vücutta kalır mı, güvenli mi?
    Pedikül vidaları ve rodlar titanyum veya kobalt‐krom alaşımlarındandır; bu metaller biyo-uyumludur, manyetik rezonans (MR) dâhil çoğu tetkikte sorun çıkarmaz. Çoğu hastada implantlar ömür boyu kalır; rutin olarak çıkarılması gerekmez. Yalnızca enfeksiyon, kırık veya belirgin rahatsızlık olursa revizyon düşünülür.

  9. 9. Ameliyat sonrası spor yapabilir miyim?
    Düşük kardiyo tipi egzersizlere (yüzme, bisiklet, eliptik) ortalama 3. aydan sonra başlatılır. Core stabilite egzersizleri fizyoterapist gözetiminde ilerletilir. Temaslı sporlar (basketbol, futbol, güreş vb.) genellikle 12. ay sonrası, tam füzyon doğrulandıktan sonra kademeli şekilde izinli olur.

  10. 10. İleride hamile kalmayı planlıyorum; Skolyoz ameliyatı buna engel mi?
    Füzyon tamamlandıktan ve hareket kısıtlılığı minimal olduktan sonra gebeliğe engel oluşturmaz. 12.–18. ay kontrolünde omurga dengesinin stabil olduğu doğrulanırsa, normal gebelik ve vajinal doğum çoğu hasta için mümkündür. Anestezi ve kadın doğum uzmanlarıyla ortak takip önerilir.

 

Kifoz amliyatı ve kifoz belirtileri yazılarımızı okuyabilirsiniz